CZ. I - URLOPY PRACOWNICZE - urlop wypoczynkowy

Kwestie urlopów przysługujących pracownikowi reguluje Kodeks Pracy (art. 152 i następne).

Wyróżniamy następujące rodzaje urlopów:
1) urlop wypoczynkowy,
2) urlop okolicznościowy,
3) dodatkowe dni wolne od pracy, zwolnienia od pracy,
3) urlop związany z rodzicielstwem,
4) urlop bezpłatny,
5) urlopy zdrowotne.

W tym artykule zostanie poruszony temat urlopu wypoczynkowego.

Urlop wypoczynkowy
Urlop wypoczynkowy jest podstawowym z urlopów przysługujących pracownikowi. W każdym roku pracownik otrzymuje pulę dni wolnych do wykorzystania. Jest to przywilej osoby zatrudnionej na podstawie umowy o pracę. Urlop wypoczynkowy przysługuje pracownikowi w dni, w które normalnie pozostawałby w pracy, zgodnie z obowiązującym pracownika rozkładem pracy i w wymiarze godzin, który odpowiada dobowemu wymiarowi czasu pracy.

Za urlop wypoczynkowy pracownikowi przysługuje normalne wynagrodzenie tak, jakby w dniu tym świadczył pracę na rzecz pracodawcy.

Urlopy wypoczynkowe udzielane są w zakładach pracy najczęściej na podstawie wcześniej sporządzonego planu urlopowego.

Staż pracy, a wymiar urlopu
W zależności od stażu pracy urlop wynosi:
1) 20 dni dla pracowników posiadających staż pracy mniejszy niż 10 lat oraz
2) 26 dni urlopu dla pracowników posiadających co najmniej 10-letni staż pracy.

Do stażu pracy, który ma wpływ na wymiar urlopu, zaliczamy także czas nauki odpowiednio:
1) szkoła zawodowa – przewidywany programem nauczania czas trwania nauki, nie więcej niż 3 lata,
2) szkoła średnia ogólnokształcąca – 4 lata,
3) szkoła średnia zawodowa – przewidywany programem nauczania czas trwania nauki, nie więcej niż 5 lat,
4) szkoła policealna – 6 lat,
5) szkoła wyższa – 8 lat.

Jeśli w trakcie pobierania nauki osoba podjęła zatrudnienie do okresu pracy zalicza się okres nauki lub czas pracy, w zależności od tego, co jest korzystniejsze dla pracownika. Nie sumuje się okresu nauki i pracy jeśli występowało to jednocześnie.

Co w sytuacji, gdy pracownik pracuje w niepełnym wymiarze czasu pracy?
Wówczas wymiar urlopu jest wyliczany proporcjonalnie do wymiaru pracy.

PrzykładPracownik firmy XYZ sp. z o.o. zatrudniony jest na stanowisku informatyka w wymiarze 4h dziennie. Ile przysługuje mu urlopu? Jest to pierwsza praca pracownika.\

Pracownik ten pracuje na 1/2 etatu (4h dziennie zamiast 8h). Biorąc pod uwagę fakt, że stosunek pracy jest jego pierwszym, przyjmujemy, że pracownikowi przysługuje 20 dni urlopu. Dzień pracy pracownika zatrudnionego na 1/2 etatu wynosi 4h, zatem: 20 dni x 1/2 = 10 dni urlopu.
Podobne wyliczenia będą miały miejsce przy innych wymiarach czasu pracy.

Jak wyliczyć wymiar urlopu pracownika, który podejmuje pracę po raz pierwszy w trakcie trwania roku kalendarzowego?
Zacznijmy od tego, że uprawnienie w postaci urlopu wypoczynkowego przysługuje pracownikowi po przepracowaniu pierwszego miesiąca. Urlop naliczany będzie proporcjonalnie do ilości przepracowanych miesięcy i z każdym z nich będzie on wzrastał o 1/12 wymiaru urlopu.

Co to znaczy w praktyce?
Za każdy przepracowany miesiąc pracownik ten otrzyma prawo do 1,66 dnia urlopu.

Zmiana miejsca pracy w trakcie roku kalendarzowego, a wymiar urlopu
Wymiar urlopu roczny pozostaje taki sam także w sytuacji zmiany miejsca zatrudnienia. Jest on naliczany proporcjonalnie co do przepracowanego okresu u każdego z pracodawców, tj.:
1) u dotychczasowego pracodawcy - w wymiarze proporcjonalnym z faktycznie przepracowanym okresem, chyba że cały urlop został już przez pracownika wykorzystany przed zakończeniem stosunku pracy,
2) u nowego pracodawcy - w wymiarze proporcjonalnym do pozostałego okresu danego roku kalendarzowego.

Przykład: Pracownik z dniem 1 lipca zmienia miejsce zatrudnienia. Wykorzystał u obecnego pracodawcy, u którego pracuje do końca czerwca 8 dni urlopu. Pracownikowi przysługuje 20-dniowy wymiar urlopu wypoczynkowego. Ile będzie mu przyznane u następnego pracodawcy?

Pracownik kończy zatrudnienie z ostatnim dniem czerwca. Na rok przysługuje mu 20 dni urlopu wypoczynkowego. Czerwiec jest szóstym miesiącem roku kalendarzowego (połowa roku), tak więc pracownikowi do końca czerwca przysługuje 10 dni urlopu, wykorzystał 8 dni, a więc pracownikowi pozostały do wykorzystania 2 dni urlopu. Ma prawo do jego wykorzystania podczas okresu wypowiedzenia lub otrzymania dodatkowego wynagrodzenia (ekwiwalent wypłacany przez dotychczasowego pracodawcę).

U nowego pracodawcy, z dniem rozpoczęcia pracy zostanie mu przyznany urlop od miesiąca lipca do grudnia, wyliczony proporcjonalnie.

Urlop na żądanie
Pracownikowi, w ramach urlopu wypoczynkowego, przysługują także 4 dni tzw. urlopu na żądanie. Może on zostać udzielony pracownikowi, jeśli chęć jego otrzymania będzie zgłoszona nie później niż w momencie, w którym powinien on stawić się w pracy. Urlop na żądanie nie powiększa wymiaru posiadanego urlopu wypoczynkowego.

W następnych artykułach zostaną poruszone kwestie pozostałych urlopów - zapraszamy do dalszej lektury.

mgr Aleksandra Klepin