Koronawirus- czy Rodzice muszą opłacać czesne w przedszkolu/żłobku niepublicznym?

Z powodu obecnego stanu epidemicznego wprowadzonego przez Rząd, funkcjonowanie żłobków i przedszkoli uległo tymczasowemu zamknięciu, co oznacza, że Rodzice nie mogą przyprowadzać dzieci do żłobka czy do przedszkola . Zakaz ten dotyczy zarówno prywatnych placówek, jak i publicznych. Obostrzenie to ma na celu ochronę zdrowia oraz zminimalizowanie rozprzestrzeniania się wirusa, jakim jest COVID-19 (koronawirus). Na tę chwilę przerwa w funkcjonowaniu placówek oświatowych oznaczona jest do dnia 26 kwietnia, jednakże istnieje wysokie prawdopodobieństwo, iż termin tego ulegnie przedłużeniu. Największą kontrowersję w tej kwestii budzi temat opłaty za żłobek/przedszkole prywatne. Czy opiekunowie dziecka powinni opłacać wskazaną w umowie kwotę tytułem czesnego? 

Odpowiedź na to pytanie nie jest jednoznaczna, ponieważ ustawodawca pominął tę kwestię przy podjęciu decyzji o zamknięciu placówek, dlatego też zwracamy się z prośbą o potraktowanie niniejszego wpisu, jako opinie. Każdy przypadek należy traktować odrębnie, a również ważne jest to, aby przedszkola czy żłobki rozmawiały na ten temat z rodzicami i negocjowały warunki umowy.
Obowiązek nauki zdalnej

Zgodnie z Rozporządzeniem Ministerstwa Edukacji Narodowej przedszkola i szkoły mają obowiązek kształcenia zdalnego, co oznacza, że są zobligowani do tego, by nauczać i realizować podstawę programową. Rozporządzenie MEN nie dotyczy żłobków z tego względu, że żłobki nie są placówkami oświaty i z związku z tym regulacje zawarte w tymże rozporządzeniu nie mają zastosowania do żłobków (klubów dziecięcych). 

Warunki umowy o świadczenie usług zawarte ze żłobkiem/przedszkolem prywatnym

W pierwszej kolejności winniśmy dokonać analizy umowy zawartej ze złobkiem czy przedszkolem niepublicznym. W wielu przypadkach jest tak, że umowa ta zawiera zapis, zgodnie z którym rodzic/opiekun prawny musi opłacać kwotę X tytułem czesnego w razie wystąpienia siły wyższej (np. epidemii). Warto wskazać, iż zapis ten stanowi klauzulę niedozwoloną, co oznacza, że w rzeczywistości nie ma on żadnego zastosowania. 

Zarówno przedszkola, jak i żłobki prywatne są prowadzone w ramach działalności gospodarczej, a więc są przedsiębiorcami, dzięki czemu stosuje się przepisy dotyczące niedozwolonych klauzul umownych, których celem jest ochrona praw Konsumentów (w tym przypadku Konsumentów będących rodzicami). 


Zasada wzajemności

Obciążanie konsumenta kwotą tytułem czesnego powinno następować jedynie w sytuacji realizacji świadczenia wzajemnego lub co najmniej gotowości do jego realizacji zgodnie z umową. W sytuacji, kiedy naliczana jest kwota czesnego za okres, podczas którego nie jest realizowane świadczenie, naliczanie czesnego jest bezzasadne, albowiem świadczenie to nie jest realizowane. 

Stanowisko UOKiK 

Temat dotyczący opłacania czesnego, w przypadku kiedy żłobek czy przedszkole niepubliczne nie może świadczyć usług w skutek jakiegoś zdarzenia, który uniemożliwia realizację tegoż świadczenia zgodnie z umową, nie jest obcy, albowiem już w roku 2008 UOKiK zabrał głos w tej sprawie - "Brak jest podstaw do obciążania konsumenta kwotą czesnego za okres, gdy przedszkole jest nieczynne i w związku z tym nie realizuje usług." Raport z Kontroli Wzorców Umownych Stosowanych przez Przedszkola Niepubliczne., UOKiK 2008.
Jednakże, w związku z pandemią koronawirusa, UOKiK złagodził swoje stanowisko wskazując przy tym w oświadczeniu, iż sytuacja ta jest nadzwyczajna i zlecił, by koszta były sprawiedliwie rozdzielone. "Każdy przypadek należy oceniać odrębnie. Strony umowy muszą się porozumieć, jak sprawiedliwie dzielić koszty czesnego. Tak, by przedsiębiorcom umożliwić przetrwanie, a jednocześnie nie przerzucić na konsumentów całości ciężaru utrzymania przedszkoli i żłobków. Z pewnością niedopuszczalne jest pobieranie czesnego w pełnej wysokości za czas, kiedy dzieci w ogóle nie przebywają w placówce, np. opłaty za wyżywienie nie powinny być pobierane.." oraz "z uwagi na zamknięcie placówek z powodu epidemii,rodzice nadal zobowiązani są do opłacenia czesnego,jednak nie w pełnej jego wysokości."



Czy przepisy prawa zwalniają rodziców z obowiązku zapłaty czesnego?

Rząd oraz Minister Edukacji Narodowej nie sprecyzowali w specustawie o koronawirusie oraz w swoich rozporządzeniach, czy czesne powinno być pobierane. Warto zaznaczyć, że obecnie nie istnieje żadna podstawa prawna dotycząca uregulowań w tym zakresie, jednakże umowa o świadczenie usług jest umową cywilnoprawną, a więc winniśmy sięgnąć do przepisów kodeksu cywilnego. I tu mam na myśli przede wszystkim art. 495 § 1 i 2: 

§ 1.
Jeżeli jedno ze świadczeń wzajemnych stało się niemożliwe wskutek okoliczności, za które żadna ze stron odpowiedzialności nie ponosi, strona, która miała to świadczenie spełnić, nie może żądać świadczenia wzajemnego, a w wypadku, gdy je już otrzymała, obowiązana jest do zwrotu według przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu.


§ 2.
Jeżeli świadczenie jednej ze stron stało się niemożliwe tylko częściowo, strona ta traci prawo do odpowiedniej części świadczenia wzajemnego. Jednakże druga strona może od umowy odstąpić, jeżeli wykonanie częściowe nie miałoby dla niej znaczenia ze względu na właściwości zobowiązania albo ze względu na zamierzony przez tę stronę cel umowy, wiadomy stronie, której świadczenie stało się częściowo niemożliwe.

Zamknięcie przedszkoli/żłobków prywatnych z powodu siły wyższej (w tym przypadku z powodu pandemii koronawirusa), a tym samym brak możliwości wykonania umowy, skłania do opinii, że czesne nie powinno być pobierane. W przeciwnym razie można uznać, że żądanie zapłaty czesnego stanowi bezpodstawne wzbogacenie. Z drugiej strony natomiast przedszkole/żłobek nie mają wpływu na aktualną sytuację i pozostają oni gotowi do realizowania świadczenia zgodnie z umową, a rodzice zobowiązali się do uiszczania comiesięcznej opłaty tytułem czesnego. 



Abstrahując od przepisów prawa zachęcamy Państwa do tego, aby próbować porozumieć się z dyrekcją placówki, do której uczęszcza wasze dziecko i opracować wspólne rozwiązanie, które będzie satysfakcjonujące dla każdej ze stron. 

Zachęcam Państwa do kontaktowania się z nami za pośrednictwem e-mail [email protected]

Z wyrazami szacunku,
mgr Anita Kazimierowicz