Władza rodzicielska i jej pozbawienie

Rodzina jest niezwykle ważną instytucją i stanowi podstawową grupę społeczną. Rodzice natomiast odgrywają kluczową rolę w kształtowaniu młodego człowieka. Ich zadaniem jest przede wszystkim otaczanie dziecka opieką, należyte wychowanie i dbanie o jego byt oraz rozwój. W celu realizacji powinności rodzicielskich rodzicom, na mocy przepisów prawa, została przydzielona władza rodzicielska. Pojęcie owej władzy nie zostało zdefiniowanie stricte w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym, jednakże w piśmiennictwie uważa się, że władza rodzicielska stanowi ogół obowiązków, jakie spoczywają na rodzicach oraz przysługujących im względem dziecka prawa, w celu należytego wykonywania pieczy nad jego osobą oraz majątkiem, wychowania go, a także przygotowania go do pracy dla dobra społeczeństwa.

Innymi słowami, władza rodzicielska jest to całokształt obowiązków i uprawnień rodziców względem osoby i majątku dziecka dla ochrony jego dobra i przygotowania go do samodzielnego życia. 

Na treść władzy rodzicielskiej składają się:
1) piecza nad osobą dziecka,
2) zarząd majątkiem dziecka,
3) reprezentacja dziecka. 

Komu przysługuje władza rodzicielska?

Władza rodzicielska może przysługiwać wyłącznie osobom dorosłym, które mają pełną zdolność do czynności prawnej. Oznacza to, że władzy rodzicielskiej nie uzyskają małoletni rodzice dziecka do czasu uzyskania przez nich pełnoletności, poprzez osiągnięcie wieku 18 lat. Dodatkowo, na
mocy art. 10 § 2 k.c. matka dziecka będąca w wieku powyżej szesnastu lat może poprzez wcześniejsze zawarcie małżeństwa za zgodą sądu uzyskać pełnoletność, a w konsekwencji również władzę rodzicielską. 

Kiedy wygasa/ustaje władza rodzicielska?

Zgodnie z art. 92 k.r.o. dziecko pozostaje aż do pełnoletności pod władzą rodzicielską, a zatem władza rodzicielska trwa aż do pełnoletności dziecka. Oznacza to, że z chwilą uzyskania przez dziecko pełnoletności władza ta ex lege wygasa. Regułą jest, że dziecko uzyskuje pełnoletność z chwilą ukończenia przez nie 18. roku życia. W przepisach prawa zostały przewidziany jednak wyjątek, a mianowicie możliwe jest osiągniecie pełnoletności wcześniej, tj. stosownie do art. 10
k.c. przez zawarcie małżeństwa i nie traci się jej w razie jego unieważnienia.
Poza wskazanym powyżej uzyskaniem przez dziecko pełnoletności, do przyczyn ustania władzy rodzicielskiej należy również:
1. śmierć jednego z rodziców (art. 94 § 1 k.r.o.) i śmierć dziecka,
2. utrata przez jedno z rodziców pełnej zdolności do czynności prawnych (art. 94 §
1 k.r.o.) - kwalifikowana jako przyczyna powodująca zmiany w zakresie stanu
osobistego dziecka lub rodziców,
3. zaprzeczenie macierzyństwa,
4. zaprzeczenie ojcostwa,
5. ustalenie bezskuteczności uznania dziecka,
6. uchylenie prawomocnego wyroku ustalającego ojcostwo,
7. przysposobienie dziecka,
8. rozwiązanie przysposobienia - kwalifikowane jako orzeczenie sądowe
powodujące ustanie stosunku rodzicielskiego,
9. zawieszenie władzy rodzicielskiej (art. 110 § 1 k.r.o.),
10. pozbawienie rodziców tej władzy (art. 111 § 1 k.r.o.).

Pozbawienie władzy rodzicielskiej

Pozbawienie władzy rodzicielskiej prowadzi do jej całkowitej utraty przez rodziców, a zatem jest to najdalej idący instrument ingerencji we władzę rodzicielską.
Pozbawienie władzy rodzicielskiej nie oznacza wygaśnięcia innych obowiązków oraz praw pomiędzy rodzicami a dziećmi, a zwłaszcza obowiązku alimentacyjnego oraz prawa do kontaktów rodziców i dzieci.
Celem pozbawienia władzy rodzicielskie jest ochrona dobra dziecka.


Przewidziane w art. 111 § 1 k.r.o. przyczyny pozbawienia władzy rodzicielskiej
obejmują:

1) niemożność wykonywania władzy rodzicielskiej z powodu trwałej przeszkody,
  • przez trwałą przeszkodę, która uniemożliwia wykonywanie władzy rodzicielskiej, należy rozumieć taki układ stosunków, w którym wyłaczone jest sprawowanie przez rodziców władzy rodzicielskiej na stałe, np. w przypadku przewlekłej choroby jedynego rodzica, która uniemożliwia mu sprawowanie rodzicielskiej, skazanie na wieloletnie pozbawienie wolności, wyjazd na stałe za granicę albo na czas nieokreślony, któremu towarzyszy jednoczesnie brak zainteresowania dzieckiem.
2) nadużywanie władzy rodzicielskiej,
  • do najczęściej występujących w praktyce przesłanek nadużywania władzy zalicza się:
    • cielesne karcenie dziecka, które może przybierać także postać znęcania się fizycznego i psychicznego,
    • wykorzystywanie dziecka do celów nierządnych,
    • wychowywanie dziecka w atmosferze wrogości do drugiego rodzica
    • rozpijanie małoletniego 
    • nakłanianie do żebrania
3) rażące zaniedbywanie przez rodzica obowiązków względem dziecka,
  • Należy podkreślić, że nie każde zaniedbywanie obowiązków rodzicielskich będzie skutkowało pozbawieniem władzy rodzicielskiej, albowiem muszą być to zaniedbania o charakterze rażącym, czyli poważnej wagi, które zagraża prawidłowemu rozwojowi dziecka, przesądzające o tym, że dalsze wykonywanie władzy rodzicielskiej nie rokuje pozytywnie co do zapewnienia dziecku należytej opieki, troski o rozwój fizyczny oraz psychiczny, a także przygotowania dziecka do pracy. 
4) nieustanie przyczyn umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej, pomimo
udzielonej rodzicom pomocy, w szczególności trwałe nieinteresowanie się
dzieckiem, przy czym przyczyna ta ma charakter fakultatywny.


Pozbawienie władzy rodzicielskiej nie ma charakteru generalnego i może być orzeczone tylko co do konkretnego dziecka, jeżeli w stosunku do tego niego wystąpi którakolwiek z przyczyn przewidzianych w art. 111 § 1 k.r.o.

Skutkiem pozbawienia rodziców władzy rodzicielskiej jest utrata przez nich ogółu praw i obowiązków, jakie składają się na władzę rodzicielską. W miejsce władzy rodzicielskiej ustanawiana jest opieka. Jak już wcześniej zostało wskazane pozbawienie władzy rodzicielskiej nie powoduje ustania innych praw i obowiązków rodziców wobec dziecka, jakie im przysługują z tytułu stosunku rodzicielskiego. 
Jak wynika z art. 111 § 2 k.r.o. w razie ustania przyczyny, która była podstawą pozbawienia władzy rodzicielskiej, sąd opiekuńczy może władzę rodzicielską przywrócić.


________________________________________________________________________________________



Jeśli pozbawienie władzy rodzicielskiej jego rodziców jest w danym przypadku konieczne, podejmiemy skuteczne działania umożliwiające je, dlatego zachęcam do kontaktu z zespołem prawników świadczących usługi w AK Doradztwo Prawne za pośrednictwem e-mail [email protected] bądź też pod numerami tel. 721 397 241 lub 577 510 360.


Łączę wyrazy szacunku,
mgr Anita Kazimierowicz 
Prawnik